Life in a Postcard – Reviews

Life in a Postcard

Escape to the French Pyrenees

By Rosemary Bailey


Editor Jo Goldsworthy
“You’ve managed to pull together the disparate elements into a very coherent whole, and the story has a richness that is very satisfying. I very much like the way you’ve woven the traditional/historical stuff in with the account of your lives at Corbiac. And I feel you’ve very successfully conveyed a real sense of why you wanted to do this thing, how you achieved it and the doubts and uncertainties that troubled you along the way. It’s also very well written.

I like the constant tension that exists between you and Miles about your dreams for Corbiac, and Theo’s involvement is a lively refrain running through it all. In an odd sort of way he brings the ‘real’ world to the enterprise, and the question of whether the experience will have been good for him too is one which you’ve addressed with great insight.

What I’m especially pleased about is how honest you’ve been. There’s no sense that you’re drawing a veil over things or painting a rosy picture, and the dramas and traumas enrich the story. For that reason the account becomes even more powerful and involving for the reader.

I also very much like the way Simon has become part of the narrative, in spite of the fact that he never saw Corbiac. His spirit hangs over the whole thing in a very satisfying way……

This is so much more than one of the usual Peter Mayle-type narratives which are all jokes and no real content. There’s a sort of bitter-sweet quality to the whole thing that is very affecting, and there’s a philosophy underpinning it all that gives it real weight. It’s going to be a wonderful book.”

Move Over Peter Mayall – here’s the real South of France, 16 April, 2002
Reviewer: ( from Suffolk

There is a little-known part of the French Pyrenees which is the new Provence: Ms Bailey’s luminous evocation of the inscape and landscape of her Romanesque monastery and its environs vividly evokes the past, the present, and the way the future could re-shape the lives of the rural villages of Europe. Mostly, the book’s about her ruined Romanesque monastery and how she lived there, how they rebuild it. But, shimmering through the story like the underthread of shot silk is also her own personal journey of rediscovery.

You can smell the rosemary and mimosa: taste the hot sunlight, heavy with herbs and ripe peaches. She is honest about the tramontane – mist and rainbows and terrifying destruction. Her description of the smallest ski-station in Europe is, well, you have to read it. I like the honesty of this book. Despite the Country Living scenery and lifestyle, she captures the honesty of the small, rural, mountain village. Its rough edges, its values, its humour, its – Life.

Throughout her story she weaves the life of the medieval monastic tradition, mixing pages of historical detail, myth, and romance with summer menus, gardening, family incident, moments of accidie, catharsis and celebration, observations on the politics of modern Europe. If there isn’t a Channel Four Sunday night serial or at the very least a documentary in this book then someone isn’t doing their job properly. This book cries out to be photographed. It’s a Sunday night-in-the-winter sort of book, a lazy-summer afternoon-in-the-hammock book, almost poetic, a Journal : part architectural lovestory, part landscape, leavened with recipes and seasoned with politics: you can’t really call it a Travel book because mostly she stays right there. Although you do get a brief introduction you to the some of the treasures of that lesser-known part of the Mediterranean coast which laps both France and Spain – Collioure, the “other” Dali house on the coast…Every page has something interesting or unusual or thought-provoking or vivid. And I totally agree with what she says about lavender oil.

Rosemary Bailey has written the book that needed to be written for this part of Europe. I know, because I’ve got this old village house…..but hopefully, one day, that’ll be another story. In the meantime, don’t book your holiday till you’ve read this. Review
Many of us share a daydream. In idle moments, we delight ourselves with the thought of leaving Britain’s grey climate behind and making a go of it in some sultry foreign locale. And if we’re really ambitious with our daydreams, we think about transforming some exotic ruin into a splendid place to live. Rosemary Bailey and her husband, however, did more than just daydream. The beguiling Life in a Postcard tells how the couple were travelling in the French Pyrenees in 1988 when they were smitten with a crumbling medieval monastery which they later bought. Surrounded by peach orchards and snow-capped peaks, the area was rich with traces of the long-vanished monks: the sunken crypt, the stone arches of the cloister, the frescoes in the 13th-century chapel. Whenever they could, the couple visited Corbiac over the next few years, until they finally summoned the courage to relocate from urban London to rural France with their young son. With only the earnings from their freelance writing careers to support them, they performed the Herculean task of restoring the monastery to its former glory.

Reading this utterly unputdownable account, it’s easy to share the dream that drove the couple. But this isn’t just aspirational wish-fulfilment; Bailey is mercilessly frank about the considerable strain put on their relationship, as well as the various horrors of living in a leaky, run-down property. But despite all that, the enjoyment of Life in a Postcard comes from our sharing this vivid evocation of the beauty of French Catalonia (with its famous cooking), and the tempting possibilities that (with the kind of determination that Bailey and her husband possessed) we too could be living a life like theirs. And if we can’t, this book is a highly diverting substitute. —Barry Forshaw

Time Out
“More diverse than the usual Brit transplant to that ideal place in france, Rosemary Bailey’s account takes in monastic history and a marital situation which might paint a grin on the faces of the hipper reader…Sweet book.”

The Bookseller
“charming tale that explores the quite beautiful area, its cooking and of course, the challenges of a new life….Think Frances Mayes and Chris Stewart.”

“An inspiration for anyone thinking of moving abroad. ..a fascintaintg account of a new life.”

French Property News
“a totally absorbing account… author is a highly respected, much-travelled author and editor…she knows her territory inside out. The beauty of the book lies in the way the author interweaves the technicalities of the restoration process into the history and harsh realities of day to day life in the village.”

As judge for RED magazine travel writing competition,
LIAP was “described as “Bridget Jones goes to the Pyrenees. Rosemary’s hilarious bestseller describes the flight from English city living to the mountains of France.”

The News
“An enthralling account of the challenges of a new life, and an exploration of the rugged beauty of French Catalonia.”

France in Print
“Enchantingly told… I couldn’t put it down.”

What’s On in London
“Offers some real flavour of the beauty of Catalonia and may actually inspire others to follow in her path.”

Kirkus Reviews
“very human in scale, concerns, and inspirations: the kind of story that could light a fire under a reader’s dream of flight to the warm south.”

Hoofdstuk 17 from Dutch edition, published by Sirene.

Les amis du pot au lait: Vrienden van de melkkan

Het dorp zat in een crisis. Begin 2001, toen Groot-Brittannië werd geteisterd door mond-en-klauwzeer en ook in Frankrijk vache folle werd vermoed, werd één van de melkkoeien van Nenes en Isabelle ervan verdacht brucellosis te hebben.

Er werd een paar weken geen melk bezorgd en uiteindelijk kwam het nieuws dat de hele kudde vernietigd zou moeten worden: dertig koeien, die liefdevolle verzorging hadden gekregen en twee keer per dag met de hand gemolken waren. Mensen kwamen de melk halen in Isabelles zuivelwinkeltje in het dorp, of ze kwam het brengen met haar lichtblauwe auto die altijd geruststellend en voor Mosset ongebruikelijk schoon was, altijd vrolijk en glimlachend. Ze maakte lange werkdagen, stond om halfzes op, bracht drie keer per week de bestellingen rond in de vallei en stond twee keer per week in een marktkraam in Prades en op zondagochtend in Mosset.

Hun runderen waren grote zwart-witte melkkoeien die net als Nenes uit de Vogezen in Noord-Frankrijk komen. In de zomermaanden stonden de koeien in de hoge bergweiden en daar bracht hij nog steeds het grootste deel van zijn tijd met hen door. In de winter werden ze soms in de wei aan de andere kant van de rivier, tegenover Corbiac gezet en ik vond het leuk dat ik vanuit mijn raam de koeien kon zien die me elke dag de melk voor over mijn muesli gaven. In de winter kregen ze hooi te eten en soms kwam ik Nenes op straat tegen als hij, met grote balen hooi aan weerskanten van zijn tractor, ver boven de maximumsnelheid langs kwam ratelen met een ietwat manische grijns op zijn gezicht.

Ze waren kapot van het lot van hun geliefde koeien. Het ging niet alleen om hun broodwinning – een nieuwe koe kostte zo’n 9000 franc – maar ze waren ook dol op de koeien en kenden hen allemaal bij naam: Lucette, Hirondelle, Jacinthe, Jolie en de rest. Vanwege de subsidieregeling die ze kregen, hadden ze geen recht op vergoeding. Ze waren totalement ruiné, zoals iedereen zei terwijl ze triest hun hoofd schudden. Het allerergste was nog dat korte tijd later bleek dat de autoriteiten te snel waren geweest met hun conclusies en dat het niet nodig was geweest om ze allemaal te doden – ze hadden ook gewoon onder quarantaine geplaatst kunnen worden. Nenes en Isabelle gingen uit Mosset weg en keerden samen met hun dochtertje Marie tijdelijk terug naar de Vogezen, naar Nenes’ geboortedorp. Geen verse melk meer op de stoep, geen yoghurt meer bij de honing van verderop, geen aanblik meer van Nenes die op zijn tractor voorbijsnelde.

Het was een vreselijke tegenslag. Ze waren met vrijwel niets begonnen en hadden de veestapel opgebouwd nadat ze één koe als huwelijkscadeau hadden gekregen. Ook het dorp was van slag, natuurlijk voor hen, maar ook vanwege een onderneming die de wedergeboorte van het dorp symboliseerde. Als stel hadden ze het oude Mosset verenigd met de nieuwkomers. Een paar weken later ging ik op zaterdagochtend naar Mosset, waar ik mijn brood kocht bij de nieuwe boulangerie, Yvette bijna een glimlach wist te ontlokken, wat brieven postte en met de dame van het postkantoor kletste. Theo en ik gingen naar de bibliotheek, die nu was uitgebreid aan de achterkant en direct op het plein uitkwam. Een aantal mensen snuffelde langs de boekenplanken, kinderen zaten op de nieuwe bankjes stripboeken te lezen en een boer krabde zich op zijn hoofd voor de computer met de nieuwe internetaansluiting. Toen zag ik Lettie in de kunstwinkel en ik ging haar gedag zeggen, terwijl ik alle prachtige potten probeerde te weerstaan die ik altijd zo graag wilde hebben als ik hier naar binnen ging. Lettie schonk me haar brede, stralende glimlach en overhandigde me een kaartje met de tekst Les amis di pot au lait (‘Vrienden van de melkkan’, daar komt het op neer).

De goedhartige Lettie kon niet verdragen dat alle hoop van Nenes en Isabelle vernietigd was en al hun harde werk voor niets was geweest. ‘Nenes’ zus Monique was bijna in tranen toen ze over hun problemen sprak,’ legde Lettie uit. ‘En ik dacht gewoon: “Ik geef geld aan het goede doel voor mensen die ik niet eens ken, dus waarom zou ik het niet aan mensen geven die ik wel ken?”’ Dus hadden zij en Monique besloten een benefiet te organiseren om geld voor het echtpaar op te halen en hun sympathie en steun te betuigen. Er was een soortgelijke stroom van sympathie op gang gekomen toen Thomas, één van de pleegkinderen van José en zijn vrouw Eileen, was verdronken bij het hotel in de Alpen waar hij was gaan werken, en zijn vrienden uit het dorp een inzameling hadden georganiseerd ter nagedachtenis aan hem. Nog later verdronk er op een koude winterdag een kind van twee in de rivier, en het gevoel van collectieve rouw was tastbaar.

Zo’n twaalf mensen zegden hun steun toe, waaronder Isabelles ouders, Monsieur en Madame Mestres, Nenes zus Monique, haar ex-man Patrick, de timmerman, en Carole, zijn huidige vriendin. Er ontstonden al snel plannen voor een feestavond met een tombola en prijzen. Alain, de kok, en zijn vrouw Marie-Christine boden aan een paella te maken voor 50 franc per persoon en de opbrengst te doneren. Er waren wat doemdenkers die mopperden dat er nog meer boeren met problemen waren en dat niemand ooit iets voor hen gedaan had. ‘En wat doe je als de volgende boer zijn koeien moet doden?’ informeerde Yvette van de épicerie, die altijd bereid is het meest pessimistische standpunt in te nemen. Het gonsde van de voorbereidingen, maar alles werd geheim gehouden in afwachting van de terugkeer van Isabelle en haar gezin uit de Vogezen.

Mijn Martha Stewart-neigingen kwamen boven toen ik aan de strenge witte muren en het harde licht van de nieuwe salle polyvalente (de dorpszaal) dacht, waar het evenement zou plaatsvinden. Lettie en ik besloten dan ook om hem met takken lentebloesem te versieren. Voor het eerst voelde ook ik me betrokken. Tot dan toe had ik maar weinig bijgedragen aan wat er in het dorp gebeurde, buiten het doneren van wat boeken aan de bibliotheek, het regelmatig bezoeken van de plaatselijke voedselproducenten en het naarstig kopen van tombolakaartjes. (En natuurlijk het restaureren van hun patrimoine.)

Die lenteochtend begon al zoet en warm, met een blauwe lucht en fluitende vogels, toen we gewapend met zagen en snoeischaren op pad gingen om bloesem te plukken. De mimosa stond in volle bloei, met kleine gele bolletjes die de lucht vervulden van die vreemd exotische geur en het landschap bezaaiden met heldere gele spetters. Françoise, een boerenweduwe met een jonge dochter, die een boerderij net onder Corbiac had, zei dat we onze gang konden gaan bij haar grote mimosastruiken. Het jaar daarvoor hadden we daar een stuk of twaalf jonge boompjes uitgegraven om in Corbiac te planten, en twee ervan leken te zijn aangeslagen op de winderige heuvel onder het huis. We propten de auto vol met een wirwar van enorme, zoetgeurende bloesemtakken. ‘We moeten meer kleuren hebben,’ riep Lettie uit, alsof ze het glazuur voor haar potten aan het mengen was, dus knipten we ook zilverachtige olijftakken en witte appelbloesem af, en voegden daar een paar lange bamboetakken uit een grote struik achter het huis aan toe.

We zagen Monique en Karla op het aangrenzende stuk grond in hun nieuwe potager spitten en vroegen ook hun om bloesem. In Monique had ik eindelijk een Catalaanse boerin gevonden waar ik mee overweg kon. Toen me werd verteld dat er twee vrouwen op het punt stonden om even verderop een olijfgaard aan te leggen (tot grote afschuw van de plaatselijke boeren), waarvan er één Nederlandse was en de ander als journaliste in Parijs had gewerkt, had ik om de één of andere reden Gertrude Stein en Alice Toklas verwacht.

Monique was daarentegen klein, stoer en gebruind en had scherpe bruine ogen en een bos zilverkleurige krullen. Ondanks haar tijd in Parijs sprak ze als een Catalaanse, heel expressief en met uitbundige gebaren om alles wat ze zei te onderstrepen. ‘Ik ben nergens bang voor,’ zei ze, minachtend met haar lange manillasigaar zwaaiend, toen ik haar mijn problemen met de boeren opbiechtte. Ze was costaude, een woord dat ‘hard, stoer’ betekent en waarbij je een gebalde vuist lijkt te moeten maken om er de juiste nadruk aan te geven. Karla was met haar korte kopje van glanzend rood haar en haar trage, weloverwogen Nederlandse manier van spreken, al net zo chic en welgemanierd als Monique, zelfs met haar kaki korte broek en knielaarzen.

Monique, die op een spa leunde en het zweet van haar wenkbrauwen veegde, was erg opgetogen toen ze van Lettie hoorde dat Gerard misschien een oude tractor over had. (Het was natuurlijk Gerard geweest die dit stuk grond voor hen had gevonden. Hij was net een éminence gris die een uitgelezen, ietwat excentrieke bevolking voor de vallei selecteerde. Ik betrapte mezelf erop dat ik wilde dat hij mij had gekozen.) Monique en Karla hadden al zesentachtig olijfbomen geplant en daar moesten er nog zo’n tweehonderd bijkomen. Ze waren vastbesloten hen biologique te houden en hadden een overheidscursus over het verbouwen van olijfbomen gevolgd om er alles over te leren. Het huis was een oude schuur en ze waren nog aan het onderhandelen om toestemming te krijgen hem te verbouwen. In de tussentijd woonden ze in het huis van Monique in het nabijgelegen Eus, waar ze schilderden, lazen, fluit speelden en voor hun katten zorgden. Karla liet me hun huidige provisorische voorzieningen zien: de afwas netjes in een afdruiprek op een steen buiten de schuur, en binnen een eenvoudige keuken met een gasfles en -branders, een kastje dat aan een touw hing om te voorkomen dat er ratten en muizen inkwamen, keurige rijen gereedschap aan de muur en een tafel met een mooi kleed, alvast gedekt met Moniques lunchaperitief pastis. Karla kookte altijd. ‘Ik ben met een Française getrouwd,’ zei ze met een spijtig glimlachje, ‘dus moet ik twee keer per dag koken.’

Ze liet ons het land zien dat ze hadden hersteld, met net zoveel liefdevolle zorg als wij met ons gebouw omgingen. De velden waren netjes ingedeeld en omheind en werden allemaal goed geïrrigeerd door beekjes en kanalen voor de afwatering. In de schaduw van een grote rots stond een borie, een oude schaapherdershut, waar we naar binnen gluurden, en ernaast stond in de schaduw van een reusachtige boom hun trots: een enorme, ronde magische steen met een uitsnede langs de omtrek, als het begin van een molensteen. ‘Hier moeten we dansen in het maanlicht,’ zei Karla met een twinkeling in haar ogen. ‘Ik was vroeger heks, weet je…’ Ze had me al omgedoopt tot Romarin, wat ‘rozemarijn’ betekent in het Frans. Ik vond het een leuk idee om een nieuwe geheime naam te hebben. Het was net een tribale overgangsrite.

Monique en Karla waren niet de enige vrouwen die een landbouwbedrijf in de vallei begonnen. We hadden ook Sophie, die een veld twee huizen bij ons vandaan had gekocht en daar kruiden wilden gaan planten. Ook over haar waren de boeren heel sceptisch en ze stonden toe te kijken hoe ze in haar eentje worstelde om haar hekken neer te zetten, haar bomen te snoeien en haar jonge aanwas te planten.

Toen we alle bloesemtakken bij de salle polyvalente uitlaadden, gonsde het daar al van de activiteiten. Gerard was de tuin aan het begieten die hij van de rommel rondom het nieuwe mairie gebouw had gemaakt en die al vol stond met rozen, palmen, lavendel, rozemarijn en gele rozen, en waar paadjes en watervalletjes doorheen liepen. Iemand had er eens een marihuanaplant neergezet, die behoorlijk groot was geworden voordat hij al even mysterieus verdween als hij gekomen was.

Nu Gerard klaar was met het opknappen van de kerk, begon hij heel Mosset vol te planten met bloemen en struiken. Over een tijdje zal hij, de hemelse tuinman, het hele dorp verfraaid hebben. Hij zat op een stenen muur en rolde met bruine vingers een sigaret terwijl hij naar de heuvel gebaarde, die bedekt was met een miezerige lentebegroeiing van groene struiken en stoffig grijze tijm, met spikkels van heldergele brem. ‘Ik heb wel een kilo Californische papaverzaadjes gevonden die over waren van de Millenniumbeplanting,’ vertrouwde hij me toe, ’dus die heb ik daar op de heuvel gestrooid.’ Hij gniffelde nu al om de verrassing die een plotselinge zee van oranjerood zou creëren. Het was net of hij een schilderij aan het maken was.

Henri de jager was met Monique stickers op de tombolaprijzen aan het plakken, in een hoek werd geluidsapparatuur opgesteld en Mohammed, een andere pleegzoon van Eileen en José, kwam een stapel cd’s brengen. We vulden elke emmer, melkkan en sauspan die we maar konden vinden met water en vulden ze met bloemen, en we hingen zelfs takken aan de muur. Véronique, Guillaumes knappe, donkerharige Belgische vrouw, zette schattige takjes mimosa op de tafels. Ik ging op zoek naar een bezem en vond Hans in de keuken, die dapper op de mosselen voor vijftig personen aan het schrobben en schrapen was en vol verbazing zat te mompelen over de gemeenschap die hij gevonden had. ‘C’est la solidarité!’ zei hij met zijn sterke Nederlandse accent en hij zag eruit alsof hij met plezier nog duizend mosselen zou afschrobben.

José was buiten aan het vegen, maar stond de bezem vrolijk aan mij af zodat ik de bladeren en bloemblaadjes die we hadden laten vallen kon opvegen; op de één of andere manier komt het er altijd op neer dat ik ga schoonmaken. Maar de ruimte zag er mooi uit nu de harde moderne lijnen werden verzacht door de heldergekleurde bloemen. ‘C’est gentil,’ mompelde Madame Mestres, Isabelles moeder. De avond kwam als een complete verrassing voor het stel, en ze maakte zich ongerust over de manier waarop ze gekleed zouden zijn. Zijzelf ziet er altijd keurig en perfect gekapt uit, maar ze hoefde zich geen zorgen te maken in Mosset, waar het absoluut à la mode is om je sjofel te kleden, hoewel het wel zo is dat Nenes waarschijnlijk wel de meest armzalige geklede inwoner is en meestal rafelige spijkerbroeken en afgeknipte T-shirts draagt.

Rond half 7 die avond waren er minstens tweehonderd mensen, die pastis, muscat, wijn en sap dronken, stukken pizza, salami, taartjes, paté en brood verorberden, tombolakaartjes kochten en allemaal tegelijk praatten. De oudere dames uit het dorp, die voor de gelegenheid hun schorten hadden afgedaan, mengden zich onder de oude hippies van de Cerdagne, die er met hun ikat schoudertassen, handgemaakte fluiten en onverzorgde schapenleren jasjes uitzagen alsof ze zo uit een rokerige indianentent kwamen. Skall luisterde naar Louisette, die herinneringen ophaalde aan de tijd dat ze de dieren naar de oude cortals bracht; een tandeloze oude man met een baret en een overall probeerde met een sterk Catalaans accent dat ik nauwelijks kon volgen tegen me te praten over zijn tijd op de dorpsschool en hoe streng de maître in die tijd was geweest. Yvette, die toch maar was gekomen, klaagde over de op handen zijnde komst van de euro en de problemen voor de épicerie, die ze daardoor dreigde te zullen sluiten. Ze had een nieuwe kassa nodig, die zo duur was dat de mairie had aangeboden hem te betalen, in de wetenschap dat het heel belangrijk was om de winkel open te houden. Yvettes vooruitzichten om met de euro te kunnen omgaan werden niet bepaald verbeterd door het feit dat ze de prijs van de kassa in oude francs noemde.

Er ontstond opschudding toen één van de plaatselijke honden een op bezoek zijnde poedel aanviel, en ik morste bijna mijn wijn over de burgemeester in mijn haast om de ontblote tanden te ontwijken, maar de honden werden gauw de deur uit gezet. De arme Nenes en Isabelle arriveerden in de veronderstelling dat er een dorpsfeest aan de gang was en zich er manmoedig, met een mengeling van acute gêne en dankbaarheid, doorheen worstelden toen iedereen hen omhelsde en zoende.

Ik vond het gemengde gezelschap geweldig. Alle leeftijden en verschillende nationaliteiten waren vertegenwoordigd: Fransen, Catalanen, Spanjaarden, Nederlanders, Belgen, Algerijnen, Chilenen en Engelsen. Er waren vrijgezellen, homo’s, lesbo’s, gescheiden mensen met elk weer een nieuwe partner, geadopteerde kinderen, pleegkinderen en zelfs wat conventionele, wettige nakomelingen. Verstokte theedrinkers en hasjrokers, fascisten en feministen, politici en bijenhouders, boeren, tuinmannen, leraren, pottenbakkers, ezelhouders, prutsers, kleermakers, soldaten, zeelieden, armoedzaaiers en ongetwijfeld ook dieven. Om nog maar te zwijgen over de schrijvers, kunstenaars, verpleegsters, timmermannen, aannemers, bibliothecarissen en jongleurs. Mariannes Nederlandse moeder was er, die er zwaaiend met een sigaret heerlijk onfatsoenlijk uitzag met haar grijze haren die uit een knotje piepten. Marie, de schooljuf, zat klaar met haar accordeon; André Perpigna, de honingmaker, had een ondeugende glimlach op zijn gezicht waardoor hij eruit zag alsof hij net een pot van zijn eigen honing soldaat had gemaakt; en Casanova, de koeienboer zat te kletsen met een preuts kijkend meisje met een blonde paardenstaart. Kathy, de bergkluizenaar met de beestenboel, zat met Monique, de sociaal werkster te praten en kakelde van pret. Als er ook nog een smid en een touwmaker waren geweest, was het precies het middeleeuwse Mosset geweest waar de monniken van de orde van de Drie-eenheid naartoe waren gestuurd om ze, zonder succes, te temmen. Ze konden een hele wereld bouwen.

Achter in de ruimte stonden drie burgemeesters op een rij te stralen: M. Mestres, de oud-burgemeester, Alain Siré, de vertrekkende burgemeester en de nieuwkomer, Olivier Betoin uit La Coume. Hij had gewoonlijk een vriendelijke, afstandelijke glimlach op zijn gezicht, maar die avond zag hij eruit alsof hij de loterij had gewonnen. Voor Olivier, wiens hele filosofie er één van gemeenschapszin was, betekende dit een opmerkelijk begin van zijn aanstelling.

Olivier vertelde me dat de recente volkstelling had uitgewezen dat het aantal inwoners in het dorp sterk gegroeid was, met name onder de jonge bevolking. Alain Siré vroeg me wat we met de velden rond Corbiac van plan waren nu we de perzikbomen hadden omgehakt, en ik vertelde hem over Gerards plannen voor bomen en een paardenwei. Hij stelde voor dat we er lavendel zouden planten, om er olie van te maken in de distilleerketel die ze wilden installeren voor de Tour de Parfum. Ik grinnikte inwendig, want dat had ik hem al meer dan een jaar geleden voorgesteld, en beaamde onmiddellijk dat het een uitstekend idee was. Ik vind het prima als mijn droom het idee van iemand anders is.

Buiten was Alain, de kok in grote pannen boven een open vuur paella aan het koken, die Marie-Christine opschepte. M. Mestres sneed zijn langoustines met een vervaarlijk uitziend zakmes. Henri, met zijn glimmend bruine kop en een keurig gestreken denim overhemd met geborduurde bloemen erop, was een briljante ceremoniemeester toen ze begonnen met de tombola. De kunstenaars en handwerkslieden waren vrijgevig: er waren tekeningen van Bernard, Ludo en Lettie, plaatselijke aquarellen en een heleboel honing, jam, zelfgemaakte taarten en potten met ingemaakt fruit. Toen de tombolawinnaars bekend werden gemaakt werden fruitmanden doorgegeven, namen beteuterde oude dames de abstracte kunstwerken van Bob en Albert in ontvangst en kreeg Véronique de fotocollage van haar vriend terug.

Gerard had een diagram van een grote koe getekend die op een ezel midden op het podium stond en verdeeld was in genummerde stukken, die werden ingekleurd als de tombolaprijzen werden opgenoemd en de inkomsten werden opgeteld. Gerard kleurde ze ijverig in met blauw, rood en groen, en eindelijk was hij klaar en iedereen juichte. Ze hadden meer dan 20.000 franc opgehaald. Zoveel mensen hadden een bijdrage geleverd; zelfs een 82-jarige boer was vroeg naar binnen geglipt en had zijn enveloppe in de doos gedaan. Isabelle hield een korte toespraak als dank, maar barstte al snel in tranen uit en werd omhelsd door Nenes’ zus Monique, waarop we allemaal huilden – haar moeder die naast me zat, Marie-Jo en Eileen. Het was een mooi moment, een noodzakelijk ogenblik van catharsis. Ik geloof niet dat iemand van tevoren had kunnen beseffen dat de hele organisatie net zoveel voor de gemeenschap zou betekenen als voor Isabelle en Nenes.

De Frans-Algerijnse kunstenaar Michel, die net een klein atelier in het dorp had gekocht, voerde een langdradige goochelaarsact op met een oude grammofoon, een hoge hoed en een slipjas, en oude 78-toeren plaatjes, waarbij mensen opstonden en gingen dansen. Marie speelde op haar accordeon, door Carole op gitaar begeleid, en Hans probeerde Franse chansons te zingen maar kende de tekst niet en moest die van een blaadje aflezen. Maar iedereen zong mee.

De jonge dj’s konden niet langer wachten en zetten de muziek aan. Margriet sleurde de verlegen Pascal mee de dansvloer op en hij huppelde wat heen en weer. Pascal had de website van het dorp ontworpen en Hans had hem ingehuurd om ook een website over de ezels te maken, dus hij is hard op weg om de webmaster van het dorp te worden. Voor één keer stonden deze mensen, die normaal gesproken schuchter op de achtergrond bleven of aan de bar hingen, nu eens in het middelpunt van de belangstelling. Vaders dansten met hun dochters en stelletjes deden samen de jive, perfect op elkaar afgestemd door lang samen oefenen. Een paar jonge knullen deden een podiumact van de Village People na, waarbij ze op een rij dansten en onder luid gejuich gelijktijdig hun T-shirt uittrokken. Ik vroeg me af of ze helemaal zouden gaan strippen, zoals de staalwerkers uit Sheffield in The Full Monty. Ik zag dat Theo in zijn eentje op het podium stond te swingen en een act van John Travolta nadeed. Miles had Saturday Night Fever natuurlijk op de lijst van verplicht te bekijken hedendaagse cultuur gezet.

Ik danste met een tamelijk keurige, witharige, bebrilde kerel tegen wie ik alleen ooit eens besmuikt ‘bonjour’ had gezegd in de boulangerie, die me beetpakte en ronddraaide terwijl hij uitriep: ‘La dame de Corbiac!’

Theo en ik waren die avond de enige Engelsen. Miles was in Londen. Rose was teruggegaan naar Jamaica om de mensen uit de zwarte woonwijk, die ze twintig jaar geleden had gefotografeerd, op te zoeken en hen weer op de foto te zetten. Bob en Gwen waren teruggekeerd naar het Verenigd Koninkrijk. De Pyreneeën hadden genoeg inspiratie geboden voor kunstenaars, maar weinig mogelijkheden om hun werk te exposeren of te verkopen.

Een schare kinderen kwam nu en dan langs om geknuffeld en gezoend te worden. Ze zagen eruit als kleine wilden en waren elke keer smeriger en meer buiten adem. Je vroeg je vaag af wat ze deden waardoor ze zo stoffig werden. Theo vertrouwde me de volgende ochtend toe dat ze de voorraadbak met houtsnippers hadden ontdekt (een initiatief voor ecologische brandstof om de mairie en de school mee te verwarmen en dat we ook voor Corbiac overwogen, totdat we erachter kwamen dat we een paar decennia verder zouden zijn voordat we de oorspronkelijke investering zouden hebben terugverdiend). Behalve het duiken in de houtsnippers, waren ze ook op kratjes en op hun billen de steile, grasachtige helling onder de mairie afgegleden en hadden ze plastic bekertjes verbrand in het vuur van de paella. Buiten op de stoep was een groepje ados, niet bepaald stiekem, wiet aan het roken en je kon de onmiskenbare geur duidelijk ruiken. ‘C’est la droguerie,’ zei ik tegen iemand.

Ik ging naast Monique en Karla zitten en schonk mezelf een nieuw glas wijn in uit één van de karaffen, die deze avond op mysterieuze wijze telkens weer gevuld werden, net als op het bruiloftsfeest in Cana toen Jezus water in wijn veranderde. Charles, onze militaire buurman, kwam naar ons toe. Hij was gebruind, had kort blond haar en droeg een geperste, gebleekte spijkerbroek. Soms zie je hem in de bar in het dorp in zijn camouflagepak, net zo geaccepteerd als iedereen hier. We gaven elkaar de rituele kussen op de wang, één, twee en dan een onverwachte derde. Zelfs hij, nota bene een Fransman, klaagde erover dat hij nooit wist hoeveel zoenen hij moest geven. ‘À Montpellier c’est trois, ici c’est deux, à Paris c’est quatre, ’ gromde hij. Hij had verscheidene jaren in Djibouti doorgebracht, gevolgd door een periode in Kosovo, en hoewel hij me pasgeleden nog had verteld dat hij nooit meer wilde verhuizen, leek het nu alweer of zijn voeten begonnen te jeuken. Hij was vooral dol op de woestijn en terwijl ik me alleen de verschrikkingen van steeds andere lijken in de verzengende hitte van Djibouti voorstelde, dacht hij met genoegen aan zijn woestijnleven in Afrika terug. Hélène, zijn vrouw, accepteerde zijn werk en zijn lange afwezigheid gelaten. ‘Je suis mariée à un soldat,’ zei ze en haalde haar schouders op. Ook Charles was enthousiast over het dorp, de gemeenschap. En hij kon het weten, want hij had heel veel mensen gezien die door de oorlog gebroken waren en totaal in de vernieling zaten.

Iedereen danste urenlang, en degenen die niet dansten, zaten te roddelen en te drinken en namen nog een tweede of een derde portie paella, die in een grote schaal op tafel stond. Zelfs de koks zaten te eten. Ik vroeg Alain of hij de stad niet miste, de drukte van Marseille, maar dat was helemaal niet zo. Ook hij hield van de rust van de bergen, de ontsnapping aan de hectiek van het stadsleven. En hij knipoogde en maakte een spottend meditatiegebaar, waarbij hij zijn been opzwaaide en over zijn knie legde, en met duim en wijsvinger een mudra maakte.

Plotseling, toen het gedans en het feestgedruis nog in volle gang was, werd het stil en werd de muziek uitgezet. Nenes zat op het podium, laag op een krukje naast de ingekleurde koe. Zijn schouders waren gebogen, zijn blonde haar hing warrig langs zijn gerimpelde gezicht. Hij hield de microfoon vast en begon heel zachtjes te praten. Hij sprak over het verlies van zijn koeien en over teruggaan naar de Vogezen, naar zijn eigen dorp, omdat hij het gevoel had dat zijn vrienden daar woonden en hij misschien weer daar moest gaan werken. Maar nu, zei hij, realiseerde hij zich dat hij hier ook vrienden had, hier in Mosset, een dorp met een groot hart.

Ik sleepte Theo onder protest om een uur of één ’s nachts mee naar huis, maar een heleboel mensen bleven tot vijf uur, dansten Afrikaans en zongen op de muziek van Caroles gitaar.

Mensen vragen me soms of ik het gevoel heb dat ik ‘geïntegreerd’ ben in het dorp. Ik denk dat ‘geïntegreerd’ niet het juiste woord is, omdat ik niet in het dorpsleven werkzaam ben of er zelfs maar woon. Maar ik voel me wel geaccepteerd, samen met al die andere maffe buitenlanders. Onlangs wilden Albert en Robert een feest geven en besloten ze dat er zoveel gasten waren dat ze twee feesten zouden geven. Ik mocht kiezen of ik bij de Mossetaanse (voornamelijk Nederlanders en Fransen) of de Engelse groep wilde komen. Vorig jaar had iemand tijdens de burgemeestersverkiezingen mijn naam op de lijst van kandidaten voor de gemeenteraad gezet. Een grapje, natuurlijk, maar in zeker zin wel van betekenis. Toen Monique, de moeder van Olivier, onze nieuwe burgemeester, de kapel kwam bekijken, zei ze: ‘Het is goed dat je hier bent. We hebben buitenlanders nodig.’

La Vie dans une carte postale.

Evasion dans les Pyrenées Francaises.

“Je me réveille avec le soleil qui fait jaillir de l’or sur un mur en pierre. Si je me penche par la fenêtre, je vois le Canigou fraichement sauproudré de neige. C’est merveilleux de vivre dans un résidence qui a des fenêtres de tous côtes, de voir chaque jour non seulement le lever mais aussi le coucher du soleil et d’être en permanence consciente du passage du soleil et de la lune.”

En 1988 Rosemary Bailey et son mari voyagaient dans les Pyrenées Francaises lorsqu’ils sont tombés amoureux d’un monastère mediéval en ruine qu’ils ont achetés par la suite; il était entouré de vergers de pêchers et de montagnes couronnées de neige. On voyait partout des traces du passage des moines partout, dans les fresques de la chapelle du 13 th siecle, dans la crypte enterrée et dans les arches en pierre du cloître. Peu à peu, tous ces fragments ont commencé a mettre en lumière l’âme de ce lieu.

Pendant les années suivantes le couple rentrait à Corbiac aussi souvent que possible et en 1997 où ils se sont jetés à l’eau. Ils ont quittés le centre de Londres pour s’installer au coeur de la France rurale avec leur fils alors âgé de 6 ans. Ecrivains independants, ils ont installés leurs ordinateurs Macintosh dans la pièce la moins humide de la maison et ont envoyés Theo, leur fils, a l’école du village. Ils se sont mis à restaurer le monastère d’une facon imaginative et résolue. Leur rêve était de rendre au monastere sa splendeur initiale Un rêve dont la realisation a mis à l’epreuve les rapports entre les deux et aussi leur endurance. Et enfin ils se sont inspirés de la petite communauté de montagne qui les avait accueilli. si chaleureusement.

La Vie dans une Carte Postale” de Rosemary Bailey n’est pas seulement le recit captivant du defi de la vie quotidienne dans un petit village de montagne. C’est aussi l’exploration de la beauté sauvage de la Catalogne Francaise, le coin de France le plus au Sud, et ces la célébration des plaisirs de la cuisine Catalane et d’une autre monde peu connu mais souvent magique.

Extrait de l’œuvre « Vivre dans une carte postale. Evasion dans les Pyrénées Françaises », de Rosemary Bailey

Les amis du « pot de lait »

Le village était en crise. Début 2001, alors que la fièvre aphteuse ravageait la Grande Bretagne et qu’on la soupçonnait aussi en France, une des vaches laitières de Nénès et Isabelle réagit positivement aux tests de la brucellose. Pendant quelques semaines, il n’y eut plus de tournée de lait, et bientôt la nouvelle tomba : le troupeau entier devait être abattu.

Trente vaches qui avaient été amoureusement soignées, traites à la main deux fois par jour. Les gens allaient chercher le lait dans le petit atelier d’Isabelle dans le village, ou bien elle faisait sa tournée, toujours amicale et souriante, avec sa voiture bleu pâle, extraordinairement propre pour Mosset. Avec sa peau aussi blanche que son propre lait, ses yeux noirs, on aurait dit que, sortie d’un tableau de Fragonard, elle était allée directement se mettre dans ses shorts coupés et ses bottes de cow-boy.

Leurs vaches étaient de grosses laitières noires et blanches des Vosges, venues du nord de la France, comme Nénès. Pendant les mois d’été, les vaches restaient dans les pâturages de montagne, et lui passait le plus clair de son temps avec elles. En hiver, elles pâturaient parfois dans le pré à côté de la rivière, en face de Corbiac, et j’aimais voir de ma fenêtre ces vaches qui me fournissaient le lait pour mon muesli quotidien. Il fallait les nourrir en hiver, et parfois je croisais Nénès sur la route, avec d’énormes balles de foin de chaque côté de son tracteur, roulant bien au-delà de la limitation de vitesse. Avec ses cheveux blonds en longues mèches sauvages et sa peau tanné, on aurait dit un croisement de Keith Richard des Rolling Stones et de Mowgli.

Ils étaient terrassés par le sort de leurs chères vaches. Elles ne constituaient pas seulement leur gagne-pain, ils étaient épris de leurs bêtes et les connaissaient chacune par son prénom : Lucette, Hirondelle, Jacinthe, Jolie, et les autres. Ils étaient « totalement ruinés », comme disaient les villageois en secouant tristement la tête. Nénès et Isabelle quittèrent Mosset pour retourner temporairement dans les Vosges, dans le village natal de Nénès, avec leur jeune fille Marie.

Plus de lait frais sur le pas de la porte, plus de yaourt avec le miel, plus de Nénès faisant la course sur son tracteur.

C’était un coup terrible. Ils avaient constitué leur troupeau à partir de presque rien, après avoir reçu leur première vache comme cadeau de mariage. Le village aussi était perturbé, pour eux bien sûr, mais aussi pour l’entreprise qui symbolisait la renaissance du village. En tant que couple, ils avaient réussi l’union du Mosset traditionnel et des nouveaux arrivants.

Quelques semaines plus tard, j’aperçus une affiche à Mosset : « Les amis du pot de lait ». Un groupe de villageois et d’étrangers avait organisé une quête pour Nénès et Isabelle. L’initiative évolua rapidement et on se tourna vers l’organisation d’une soirée avec une tombola et des prix. Alain, le chef, et son épouse Marie-Christine s’offrirent pour préparer une paella pour 50 F par personne, et offrir le bénéfice. Il y eut quelques râleurs, qui murmurèrent qu’il y avait d’autres éleveurs avec des problèmes et que personne n’avait jamais rien fait pour eux. « Que ferez-vous, la prochaine fois qu’un éleveur devra tuer ses vaches ? ». Mais personne ne s’en inquiéta. Il y avait une grande agitation pour la préparation de l’événement ; cependant tout était tenu secret, en attendant le retour d’Isabelle et de sa famille des Vosges.

Ce matin-là, le printemps se leva doux, tiède, le ciel bleu et les oiseaux chantant, et Lettie et moi allâmes cueillir des fleurs pour décorer la Salle Polyvalente. Le mimosa était exubérant, avec ses petites grappes de boules jaune vif parfumant l’air de son odeur étrangement exotique, offrant au paysage de brillantes tâches jaunes. Quand nous arrivâmes, chargées de branches fleuries, la salle bruissait déjà d’activité.

Henri, le chasseur, et Monique étaient en train d’étiqueter les prix de la tombola et la sono était déjà prête. Nous remplîmes tous les vases possibles, pots à lait ou casseroles, avec de l’eau, et les garnîmes de fleurs. Véronique, la brune et jolie maman belge de Guillaume, plaçait délicatement de petits rameaux de mimosa sur les tables. Cherchant un balai, je rencontrai Hans dans la cuisine, grattant et nettoyant vaillamment des moules pour une cinquantaine de personnes, et bredouillant son étonnement sur la communauté qu’il avait rencontrée : « C’est la solidarité ! » disait-il avec son rugueux accent hollandais, et on aurait dit qu’il allait gratter avec joie des tonnes de moules.

Vers 18.30, il y avait au moins 200 personnes, toutes buvant du pastis, du muscat, du vin et des jus de fruits, avalant des morceaux de pizza et de délicieuses tartes, des tranches de salami ou de pâté avec du pain, achetant des billets pour la tombola et parlant à la fois. Les dames âgées du village, qui avaient sorti leurs robes fleuries pour l’occasion, frayaient avec d’anciens hippies descendus de Cerdagne avec leurs sacs à dos, flûtes en bois et manteaux en peau de mouton, comme s’ils arrivaient tout droit d’un tipi enfumé. Skall discutait avec Louisette de ses souvenirs lorsqu’elle montait avec les troupeaux dans les vieux cortals ; un vieux édenté, avec béret et espadrilles, essayait de me parler, avec ce rugueux accent catalan que je comprends si difficilement, de quand il allait à l’école du village, et comme le maître était sévère en ce temps-là.

Il y eut une commotion lorsqu’un des chiens locaux attaqua un cabot en visite, et je faillis renverser mon verre de vin sur le maire dans ma précipitation pour échapper à ces deux bêtes boueuses, avant qu’elles ne fussent sommairement chassées.

Les pauvres Nénès et Isabelle arrivèrent, s’attendant à une fête du village, et durent résister vaillamment, avec un mélange d’embarras aigu et de gratitude, aux assauts et embrassades dont ils furent submergés.

La mosaïque de gens me semblait extraordinaire. Tous les âges, plusieurs nationalités : français, catalans, espagnols, hollandais, belges, algériens, chiliens, anglais. Il y avait des célibataires, des homosexuels, des lesbiennes, des divorcés, chacun avec son partenaire, enfants adoptés, enfants placés, même quelques rares familles conventionnelles. Des sobres et des buveurs, des fascistes et féministes, politiques et apiculteurs, éleveurs, agriculteurs, instituteurs, céramistes, propriétaires d’ânes, même un comptable, deux aides-comptables, un homme du monde, deux chirurgiens, trois végétariens… et cinq ou six ratons laveurs. Cela sans parler des écrivains, artistes, infirmières, menuisiers, maçons, bibliothécaires et jongleurs. Marie, la maîtresse d’école, était là avec son accordéon, André, l’apiculteur, avait un sourire béat, comme s’il venait d’avaler tout un pot de son propre miel ; Cathy, la solitaire, avec sa ménagerie, dans la montagne, parlait à Monique, l’assistante sociale, et caquetait en riant. A l’exception du forgeron et du cordelier, c’était comme le Mosset médiéval que les moines trinitaires de Corbiac avaient essayé, en vain, de dompter. Ils auraient pu construire tout un monde.

Il y avait trois maires assis en rang au fond de la pièce, rayonnants. René Mestres, ancien maire, Alain Siré le maire sortant, et le nouvel élu, Olivier Bétoin de La Coume. Il a d’habitude un sourire distant et courtois, mais ce soir on aurait dit qu’il avait gagné le gros lot. Pour Olivier, dont la philosophie est basée sur la participation, cette soirée représentait un début mémorable de son mandat.

A l’extérieur, Alain, le cuisinier, préparait la paella dans de grands plats, à ciel ouvert, et Marie-Christine servait. Monsieur Mestres coupait sa langoustine, l’air sérieux, avec le traditionnel couteau de poche. Henri fut un brillant maître de cérémonies lorsqu’on tira la tombola. Les artistes avaient été généreux : des tableaux d’Albert, de Bob et de Gwen, des céramiques de Bernard, Ludo et Lettie, des aquarelles, mais aussi des quantités de miel, de confitures, de gâteaux faits maison et des fruit confits. Au fur et à mesure que les gagnants étaient annoncés, des corbeilles de fruits défilaient, des dames âgées recevaient les oeuvres abstraites de Bob et d’Albert, et Véronique ramena à la maison un collage photo, œuvre de son compagnon.

Gérard avait dessiné une énorme vache sur un tableau placé au centre de l’estrade. La vache avait été divisée en morceaux numérotés qu’il coloriait au fur et à mesure que les prix de la tombola et les dons étaient annoncés. Gérard la coloria minutieusement en bleu, puis en rouge, puis en vert et finalement elle fut complétée. La soirée rapporta plus de 20000 francs. Vraiment, beaucoup de gens avaient participé, même un vieux éleveur âgé de 82 ans s’était glissé, un peu plus tôt, et avait mis son enveloppe dans l’urne. Isabelle prononça un bref discours de remerciements mais éclata bientôt en sanglots et fut réconfortée par Monique, la sœur de Nénès, pendant que nous pleurions tous : la mère d’Isabelle, Yvonne, et, à côté de moi, Marie-Jo et Eileen. Ce fut un moment unique, de catharsis. L’événement était important, autant pour le village que pour le couple. Je ne crois pas que qui que ce soit réalisât, lorsqu’il s’embarqua dans cette histoire, combien elle était importante pour eux en tant que groupe.

L’artiste franco-algérien, Michel, qui vient d’acheter un petit atelier dans le village, en haut-de-forme et queue-de-pie, réalisa un tour de prestidigitation avec un vieux gramophone et des 78 tours, après quoi les gens se levèrent et dansèrent. Marie joua de son accordéon, accompagnée de la guitare de Carole, et Hans s’essaya à la chanson française, mais il ne connaissait pas les paroles et devait les lire sur un bout de papier. Tout le monde se joignit à lui.

Les jeunes DJ’s ne pouvaient plus attendre et démarrèrent la musique. Margritte poussa le timide Pascal à danser. Pour une fois, ceux qui se cachaient craintivement à l’arrière de la salle ou se réfugiaient près du bar, étaient au centre de la scène. Les pères dansaient avec leurs filles, et les couples dansaient ensemble avec l’aisance d’une longue pratique.

Plusieurs garçons du village mimèrent un sketch, dansant en ligne et enlevant leurs chemises simultanément, sous les applaudissements et les cris de l’assistance. Je vis Theo dansant seul sur la scène, imitant John Travolta. Miles, son père, avait tout naturellement inclus « La Fièvre du Samedi Soir » dans le b.a.-ba de la culture contemporaine.

Je dansai avec un bonhomme distingué aux cheveux blancs que j’avais à peine salué d’un timide bonjour à la boulangerie ; il m’entraîna et me fit tourbillonner en s’exclamant : « La Dame de Corbiac ! ».

Charles, notre voisin militaire, arriva, bronzé, les cheveux blonds rasés, moulé dans un jean délavé. Parfois, on peut l’apercevoir au café du village en tenue complète de camouflage, accepté comme n’importe qui d’autre. Il a passé plusieurs années à Djibouti, suivies d’une mission au Kosovo. Lui aussi est un enthousiaste du village, du groupe. Il en a tant vu d’abîmés, de dévastés par la guerre, qu’il doit savoir.

Tous dansèrent pendant des heures, et ceux qui ne dansaient pas restaient assis à commenter, à boire et à manger, pour la deuxième ou la troisième fois, la paella qui se trouvait dans un grand plat posé sur la table.

Même les cuisiniers s’assirent pour manger. Je demandai à Alain si la ville, le bourdonnement de Marseille, ne lui manquaient pas. La réponse fut « pas du tout ». Lui aussi aimait, disait-il, la tranquillité de la montagne, échapper à la frénésie de la vie citadine. Il cligna des yeux et esquissa un geste de méditation, levant la jambe et la croisant sur son genou en imitant le geste de Bouddha.

Soudain, au milieu de tant de danses et de gaîté, il y eut un silence et la musique s’arrêta. Nénès était assis sur l’estrade, affalé sur un tabouret sous la vache peinte. Ses épaules étaient affaissées, ses cheveux blonds emmêlés autour de son visage. Il prit le micro et commença à parler très calmement. Il raconta la perte de ses vaches et son retour dans les Vosges, dans son village natal, pensant que c’était là-bas que se trouvaient ses amis, que peut-être il devrait s’y réinstaller pour travailler. Mais maintenant, disait-il, il réalisait qu’il avait aussi des amis ici, qu’il avait un village à Mosset, un village au grand cœur.